tuntas.orgBuat Modul Ajar →
BerandaModul Ajar SMPMulok Bahasa Jawa › Mulok Bahasa Jawa
SMP · Kelas VII · Fase D

Modul Ajar Mulok Bahasa Jawa Kelas VII
Mulok Bahasa Jawa

Modul ajar Mulok Bahasa Jawa SMP kelas VII materi Mulok Bahasa Jawa lengkap: ATP, tujuan, LKPD, asesmen, hingga bahan ajar. Sesuai Kepka BSKAP No. 046/H/KR/2025. Unduh Word + PDF atas nama Anda.

Sampul modul ajar Mulok Bahasa Jawa kelas VII materi Mulok Bahasa Jawa
Ringkasan: Unggah-ungguh basa Jawi menika wigati sanget kangge njaga sopan santun lan rasa hormat. Kanthi mangertosi bedanipun Ngoko, Krama Madya, lan Krama Inggil, kita saged milih basa ingkang trep kaliyan sinten ingkang diajak guneman. Lathian ingkang teras-terasan badhe mbiyantu kita mahir migunakaken basa Jawi kanthi sae.
Model: Discovery Learning + PraktikDimensi: Penalaran Kritis, Kreativitas, KolaborasiWord + PDF
Buat & Unduh Modul Ini — GRATISMulok Bahasa Jawa · Mulok Bahasa Jawa · atas nama Anda

1 Capaian Pembelajaran

Rumusan: Pada akhir Fase D, peserta didik mampu memahami dan merespons informasi dari berbagai jenis teks (lisan, tulis, visual) tentang budaya Jawa, mengidentifikasi unsur kebahasaan dan sastra, serta menyampaikan gagasan secara lisan dan tulisan dengan menggunakan bahasa Jawa yang santun dan sesuai konteks.

Acuan: Kepka BSKAP No. 046/H/KR/2025

Kompetensi awal: Peserta didik memiliki pengetahuan dasar tentang kosakata sehari-hari dalam Bahasa Jawa.

Pemahaman bermakna: Menggunakan unggah-ungguh basa Jawa yang tepat akan menciptakan komunikasi yang harmonis dan menghargai lawan bicara, mencerminkan nilai luhur budaya Jawa.

Pertanyaan pemantik: Pernahkah kamu bingung saat berbicara dengan orang yang lebih tua atau orang yang belum dikenal dalam Bahasa Jawa? Mengapa bisa terjadi?

2 Tujuan Pembelajaran

3 Kegiatan Pembelajaran (3 Pertemuan)

Pertemuan 1 — Discovery Learning

Tujuan: Peserta didik dapat mengidentifikasi minimal 3 tingkatan unggah-ungguh basa Jawa beserta contohnya.

Kegiatan awal: Salam, doa, presensi, apersepsi mengenai pentingnya bahasa Jawa dalam kehidupan sehari-hari, penyampaian tujuan pembelajaran tentang unggah-ungguh basa Jawa, dan pertanyaan pemantik mengenai kebingungan dalam berkomunikasi.

Memahami: Guru menyajikan video atau gambar situasi percakapan sehari-hari yang menunjukkan perbedaan cara bicara, kemudian peserta didik mengamati dan mencoba mengidentifikasi perbedaan tersebut.

Mengaplikasi: Peserta didik secara berkelompok mengidentifikasi kosakata dan frasa yang digunakan dalam percakapan tersebut, lalu mencoba mengelompokkannya berdasarkan tingkat kesopanan.

Merefleksi: Perwakilan kelompok mempresentasikan hasil identifikasi mereka, guru memberikan umpan balik dan penguatan tentang tingkatan unggah-ungguh basa Jawa yang baru saja dikenali.

Penutup: Guru bersama peserta didik menyimpulkan tingkatan unggah-ungguh basa Jawa yang telah dipelajari, mengapresiasi partisipasi aktif, dan memberikan motivasi untuk terus belajar.

Pertemuan 2 — Problem Based Learning

Tujuan: Peserta didik dapat menjelaskan fungsi dan perbedaan antara unggah-ungguh basa Jawa Ngoko, Krama Madya, dan Krama Inggil.

Kegiatan awal: Guru mengingatkan kembali materi pertemuan sebelumnya tentang identifikasi tingkatan unggah-ungguh basa Jawa, menyampaikan tujuan pembelajaran tentang fungsi dan perbedaan antar tingkatan, serta mengajukan sebuah studi kasus percakapan.

Memahami: Peserta didik diberi studi kasus berupa dialog yang menggunakan campuran unggah-ungguh basa Jawa, kemudian mereka berdiskusi dalam kelompok untuk menganalisis mengapa terjadi campuran tersebut dan apa dampaknya.

Mengaplikasi: Setiap kelompok membuat tabel perbandingan antara Ngoko, Krama Madya, dan Krama Inggil berdasarkan fungsi, pilihan kata, dan contoh kalimat yang relevan dari studi kasus atau sumber lain.

Merefleksi: Kelompok mempresentasikan hasil analisis dan tabel perbandingan mereka, dilanjutkan dengan diskusi kelas untuk mengklarifikasi pemahaman tentang perbedaan dan fungsi masing-masing tingkatan.

Penutup: Guru memberikan penguatan konsep, mengapresiasi kerja sama kelompok, dan memberikan tugas untuk mengamati percakapan di lingkungan sekitar.

Pertemuan 3 — Project Based Learning + Praktik

Tujuan: Peserta didik dapat membuat dialog singkat menggunakan unggah-ungguh basa Jawa yang benar.

Kegiatan awal: Guru mereview pemahaman peserta didik tentang fungsi dan perbedaan unggah-ungguh basa Jawa, menyampaikan tujuan pembelajaran untuk mempraktikkan langsung, dan memberikan contoh skenario dialog.

Memahami: Peserta didik secara individu atau berpasangan memilih skenario dialog yang diberikan atau membuat skenario sendiri (misalnya, bertanya arah kepada orang tua, memesan makanan di warung, berbicara dengan guru).

Mengaplikasi: Peserta didik berlatih dan mempraktikkan dialog tersebut di depan kelas atau direkam menggunakan gawai, dengan fokus pada penggunaan unggah-ungguh basa Jawa yang tepat sesuai situasi.

Merefleksi: Peserta didik lain memberikan apresiasi dan masukan konstruktif terhadap praktik dialog, guru memberikan penilaian berdasarkan rubrik yang telah disiapkan.

Penutup: Guru bersama peserta didik merangkum pembelajaran, memberikan apresiasi atas usaha praktik, dan mendorong mereka untuk terus berlatih dalam kehidupan sehari-hari.

4 Asesmen

Proses (formatif): Guru mengamati keaktifan peserta didik dalam diskusi kelompok, ketepatan identifikasi unggah-ungguh basa Jawa, dan partisipasi dalam tanya jawab.

Akhir (sumatif): Peserta didik menyelesaikan tugas membuat dan mempraktikkan dialog singkat menggunakan unggah-ungguh basa Jawa yang tepat.

5 Alur Tujuan Pembelajaran

TujuanMateriAlokasiDimensi
Mengidentifikasi tingkatan unggah-ungguh basa JawaPengenalan Unggah-ungguh Basa Jawa (Ngoko, Krama)2 JPPenalaran Kritis
Menjelaskan fungsi dan perbedaan unggah-ungguh basa JawaPerbedaan Ngoko, Krama Madya, Krama Inggil2 JPKomunikasi
Mempraktikkan penggunaan unggah-ungguh basa Jawa dalam dialogPraktik Dialog Bahasa Jawa2 JPKreativitas

6 Bahan Ajar & Ringkasan Materi

Sugeng enjing, para siswa! Ing pasinaon menika, kita badhe sinau babagan unggah-ungguh basa Jawi. Basa Jawi menika sae sanget, nanging kedah dipun mangertosi undha-usukipun supados sopan lan trep kaliyan sinten ingkang diajak guneman. Ayo padha mangertosi lan nglatihipun supados kita saged migunakaken basa Jawi kanthi sae.

Ngoko Lugu lan Ngoko Alus

Ngoko Lugu dipun ginakaken kangge guneman kaliyan tiyang ingkang sampun kulina sanget, kados kanca sebaya utawi kadang ingkang langkung alit. Tuladha: 'Aku arep mangan.' Dene Ngoko Alus ngginakaken tembung 'dalem' utawi 'kula' kangge 'aku' lan tembung krama kangge ngalusaken tumindakipun piyambak. Tuladha: 'Kula badhe dhahar.' Menika dipun ginakaken kangge ngajeni tiyang ingkang langkung sepuh utawi ingkang dereng kulina.

Krama Madya

Krama Madya minangka tataran ingkang wonten ing selaning Ngoko lan Krama Inggil. Krama Madya ngginakaken campuran tembung Ngoko lan Krama, utawi tembung-tembung Krama Madya ingkang mliginipun. Tuladha: 'Sampeyan badhe tindak pundi?' utawi 'Panjenengan badhe dhahar napa?' Basa menika dipun ginakaken kangge tiyang ingkang dereng sanget kulina nanging mboten perlu banget ngangge Krama Inggil.

Krama Inggil

Krama Inggil minangka tataran basa Jawi ingkang paling inggil lan sopan. Tembung-tembungipun ngginakaken basa Krama ingkang paling alus, utaminipun kangge ngrembag babagan tiyang katelu (ingkang dipunrembag) utawi kangge ngaturaken babagan tiyang ingkang langkung sepuh utawi ingkang dipunurmati. Tuladha: 'Bapak sampun dhahar?' utawi 'Menapa panjenengan badhe tindak?'

Fungsi lan Perbedaan Unggah-ungguh

Unggah-ungguh basa Jawi nggadhahi fungsi kanggé njagi tata krama lan ngurmati tiyang sanes. Beda tataran basa nggadahi beda fungsi. Ngoko kanggé tiyang ingkang sampun kulina, Krama Madya kanggé tiyang ingkang dereng kulina nanging dereng perlu Krama Inggil, lan Krama Inggil kanggé tiyang ingkang kedah dipunurmati sanget. Pilihan tembung lan struktur ukara ing saben tataran menika benten.

Rangkuman: Unggah-ungguh basa Jawi menika wigati sanget kangge njaga sopan santun lan rasa hormat. Kanthi mangertosi bedanipun Ngoko, Krama Madya, lan Krama Inggil, kita saged milih basa ingkang trep kaliyan sinten ingkang diajak guneman. Lathian ingkang teras-terasan badhe mbiyantu kita mahir migunakaken basa Jawi kanthi sae.

7 LKPD — Lembar Kerja Peserta Didik

Tujuan: Peserta didik mampu mengidentifikasi dan mempraktikkan penggunaan unggah-ungguh basa Jawa yang tepat.

Alat & bahan: Kertas, alat tulis, spidol, papan tulis, proyektor (opsional), gawai (opsional).

  1. Bacalah studi kasus percakapan Bahasa Jawa yang disajikan.
  2. Identifikasilah kata-kata atau frasa yang menunjukkan perbedaan tingkat kesopanan.
  3. Buatlah tabel perbandingan antara Ngoko, Krama Madya, dan Krama Inggil.
  4. Susunlah dialog singkat menggunakan unggah-ungguh basa Jawa yang sesuai dengan skenario yang dipilih.

8 Glosarium

Unggah-ungguh BasaTata krama utawi undha-usuking basa Jawi ingkang dipunagem miturut patrapipun kaliyan ingkang diajak guneman.
Ngoko LuguBasa Jawi ingkang dipunagem dening tiyang ingkang sampun kulina sanget, mboten wonten tembung alus.
Ngoko AlusBasa Jawi ingkang ngginakaken tembung 'dalem' utawi 'kula' kangge ngalusaken tumindakipun piyambak.
Krama MadyaTataran basa Jawi ingkang wonten ing selaning Ngoko lan Krama Inggil, ngginakaken campuran tembung.
Krama InggilTataran basa Jawi ingkang paling inggil lan sopan, dipunagem kangge tiyang ingkang kedah dipunurmati.

10 Pertanyaan yang Sering Diajukan

Apakah modul ajar Mulok Bahasa Jawa Mulok Bahasa Jawa ini gratis?

Ya. Tiga modul ajar gratis tersedia bertahap dalam Word + PDF tanpa watermark, lengkap dengan kop sekolah dan nama Anda sebagai penyusun. Modul berikutnya terbuka setiap 10 jam.

Berapa lama modul ini tersusun?

Sekitar satu menit. Cukup isi nama, jenjang, sekolah, mapel, dan materi — modul Mulok Bahasa Jawa kelas VII langsung tersusun atas nama Anda.

Apakah sesuai kurikulum terbaru?

Ya. Modul mengikuti Kepka BSKAP No. 046/H/KR/2025.

Bisakah hasilnya diedit?

Bisa. Hasil unduhan berupa dokumen Word yang bisa disunting penuh, ber-kop sekolah dan atas nama Anda, tersedia juga dalam PDF.

Buat Modul Ajar Lain — GRATISIsi nama & materi, selesai ±1 menit

tuntas.org — administrasi beres, kinerja tuntas. Semua modul disusun sebagai materi bantu belajar yang independen.