Modul Ajar & RPP Bahasa sunda Kelas IX
Kampung Adat

✍️ Dua baris kuning di atas terisi otomatis saat Anda mengunduh — beserta kop, logo, dan nama sekolah di kepala tiap lembar.

Kompetensi awal: Peserta didik telah memiliki pengetahuan dasar tentang kebudayaan Sunda secara umum dan mampu berkomunikasi sederhana dalam bahasa Sunda.

Dimensi Profil Lulusan yang dikembangkan:

1. Kewargaan — elemen: Membangun Jati Diri Bangsa
   Peserta didik mengidentifikasi dan menghargai nilai-nilai luhur serta kearifan lokal yang terkandung dalam kehidupan masyarakat kampung adat.
2. Penalaran Kritis — elemen: Menganalisis dan Mengevaluasi Penalaran
   Peserta didik menganalisis informasi tentang tradisi dan struktur sosial kampung adat untuk memahami relevansinya di masa kini.
3. Kreativitas — elemen: Menghasilkan Gagasan yang Orisinal
   Peserta didik merancang ide-ide inovatif untuk melestarikan dan memperkenalkan warisan budaya kampung adat kepada khalayak luas.

Capaian Pembelajaran (CP):

Identifikasi materi — 4 dimensi pengetahuan:

Tujuan Pembelajaran:

1. Mengidentifikasi ciri-ciri fisik dan non-fisik kampung adat melalui teks dan gambar berbahasa Sunda.
2. Menganalisis nilai-nilai kearifan lokal yang terkandung dalam tradisi dan kehidupan masyarakat kampung adat.
3. Menyajikan informasi hasil analisis tentang kampung adat dalam bentuk infografis atau presentasi berbahasa Sunda.
4. Merancang ide-ide kreatif untuk melestarikan dan mempromosikan kampung adat sebagai warisan budaya.

Pemahaman bermakna: Memahami kampung adat bukan hanya tentang mengetahui lokasinya, tetapi juga menyelami kearifan lokal, nilai-nilai, dan filosofi hidup masyarakatnya sebagai cerminan identitas budaya yang patut dilestarikan dan dipelajari.

Pertanyaan pemantik: "Bagaimana kearifan lokal masyarakat adat dapat membantu kita menghadapi tantangan kehidupan modern saat ini?"

Tahapan inti mengikuti 3 Pengalaman Belajar Pembelajaran Mendalam: memahami → mengaplikasi → merefleksi; label di kolom kiri menunjukkan prinsip yang diwujudkan tiap tahapan.

Tahapan inti mengikuti 3 Pengalaman Belajar Pembelajaran Mendalam: memahami → mengaplikasi → merefleksi; label di kolom kiri menunjukkan prinsip yang diwujudkan tiap tahapan.

Tahapan inti mengikuti 3 Pengalaman Belajar Pembelajaran Mendalam: memahami → mengaplikasi → merefleksi; label di kolom kiri menunjukkan prinsip yang diwujudkan tiap tahapan.

Tujuan: Mengidentifikasi ciri-ciri dan nilai-nilai kearifan lokal kampung adat serta menyajikannya dalam bentuk laporan singkat.

Alat & bahan: Teks bacaan tentang kampung adat, gambar/video kampung adat, alat tulis, kertas HVS

Langkah kerja:

1. Amati gambar/video dan baca teks tentang kampung adat yang diberikan.
2. Diskusikan dalam kelompok ciri-ciri fisik dan non-fisik kampung adat tersebut.
3. Identifikasi nilai-nilai kearifan lokal yang terkandung dalam tradisi atau kehidupan masyarakatnya.
4. Catat hasil diskusi pada tabel yang tersedia.
5. Buatlah simpulan singkat mengenai pentingnya melestarikan kampung adat.

🔒 Tabel kerja dan lembar refleksi murid tidak ditampilkan di pratinjau — keduanya ada di berkas unduhan.

Asesmen awal (diagnostik):

1. Sebutkeun naon wae nu geus hidep terang ngeunaan kampung adat?
2. Di mana wae ayana kampung adat nu hidep terang di Jawa Barat?
3. Naon bedana kampung adat jeung kampung biasa?
4. Naha penting urang diajar ngeunaan kampung adat?

Formatif (proses): Observasi partisipasi aktif peserta didik dalam diskusi kelompok dan kemampuan mereka mengidentifikasi ciri-ciri serta nilai kearifan lokal pada LKPD.

Sumatif (akhir): Penilaian hasil proyek infografis/presentasi tentang kampung adat yang mencakup ketepatan informasi, kedalaman analisis, kreativitas, dan penggunaan bahasa Sunda yang baik.

🔒 Rubrik KKTP dan kunci jawaban tidak ditampilkan di pratinjau — keduanya ada di berkas unduhan.

Kampung adat mangrupa salah sahiji warisan budaya anu kacida pentingna di tatar Sunda. Di jerona nyampak rupa-rupa kearifan lokal jeung cara hirup anu unik, anu geus diwariskeun turun-tumurun. Ngulik kampung adat lain ngan saukur apal ngaranna, tapi ogé ngarti kana filosofi jeung ajén-inajén luhur anu jadi pituduh kahirupan masarakatna.

1. Naon Ari Kampung Adat Téh?
Kampung adat nyaéta wewengkon padumukan tradisional anu masarakatna tetep nyepeng pageuh adat istiadat, tradisi, jeung norma-norma karuhun. Ciri utamana nyaéta arsitektur imah anu masih tradisional, sistem sosial anu teratur, sarta hubungan anu harmonis jeung alam. Maranéhna boga aturan hirup sorangan anu ngatur sagala rupa aspek, ti mimiti cara ngawangun imah nepi ka upacara adat jeung tatanén. Ieu hal ngajadikeun kampung adat béda jeung padumukan biasa.

2. Ciri-ciri Kampung Adat di Tatar Sunda
Kampung adat di Jawa Barat miboga ciri-ciri anu mandiri. Sacara fisik, wangunan imahna umumna ngagunakeun bahan alami saperti kai, awi, jeung hateup injuk atawa ijuk. Bentuk imahna biasana panggung, hareupna nyanghareup ka kalér atawa kidul. Sacara non-fisik, masarakatna ngagem kapercayaan karuhun, boga upacara adat taunan, sarta hirup gotong royong. Conto kampung adat di Sunda nyaéta Kampung Naga di Tasikmalaya, Kampung Mahmud di Bandung, jeung Kampung Cireundeu di Cimahi.

3. Kearifan Lokal di Kampung Adat
Kearifan lokal mangrupa ajén-ajén luhur anu jadi pituduh kahirupan masarakat adat. Contona, dina ngawangun imah, maranéhna teu meunang ngarobah bentuk atawa bahan anu geus ditangtukeun ku karuhun, ieu ngagambarkeun rasa hormat ka tradisi. Dina ngolah lahan, maranéhna boga sistem tatanén anu ramah lingkungan jeung ngajaga kasaimbangan alam. Prinsip hirup saderhana, sauyunan, jeung silih tulungan ogé jadi ciri utama kearifan lokal anu kacida dijaga.

4. Sistem Sosial jeung Kapamingpinan
Sistem sosial di kampung adat biasana diatur ku pamingpin adat anu disebut Kuncén atawa Puun. Maranéhna boga peran penting dina ngajaga katertiban, ngokolakeun upacara adat, sarta jadi panengah dina sagala pasualan. Aturan-aturan adat anu geus aya ti baheula dijaga pageuh ku sakumna masarakat. Gotong royong jeung rasa kakulawargaan kacida kuatna, ngajadikeun hirup di kampung adat leuwih rukun jeung tengtrem. Ieu ngabentuk masarakat anu solid tur boga identitas kuat.

5. Tantangan jeung Pelestarian Kampung Adat
Kampung adat kiwari nyanghareupan rupa-rupa tantangan, saperti modernisasi, pangaruh luar, jeung kurangna minat generasi ngora. Ku kituna, perlu aya upaya pelestarian anu serius. Pelestarian téh lain ngan saukur ngajaga fisikna, tapi ogé ngajaga ajén-ajén jeung kearifan lokalna. Salah sahiji cara nyaéta ku ngawanohkeun kampung adat ka masarakat lega ngaliwatan pendidikan, pariwisata budaya, sarta ngajak generasi ngora pikeun leuwih resep kana budayana sorangan.

6. Peran Generasi Ngora dina Ngamumule Kampung Adat
Generasi ngora boga peran anu kacida pentingna dina ngamumule jeung ngawanohkeun kampung adat. Maranéhna bisa ngagunakeun téknologi pikeun nyebarkeun informasi ngeunaan kampung adat, contona ngaliwatan média sosial, blog, atawa video dokumenter. Salian ti éta, generasi ngora ogé bisa aktip dina kagiatan-kagiatan pelestarian, saperti milu dina upacara adat, diajar karajinan tradisional, atawa jadi sukarelawan dina program-program budaya. Ieu bakal ngajaga budaya Sunda tetep hirup.

Rangkuman: Kampung adat mangrupa wewengkon anu nyepeng pageuh adat istiadat karuhun, miboga ciri fisik jeung non-fisik anu mandiri, sarta ngandung kearifan lokal anu luhung. Pelestarian kampung adat kacida pentingna pikeun ngajaga identitas budaya Sunda, sarta generasi ngora boga peran strategis dina ngamumule jeung ngawanohkeunana sangkan tetep lestari.

🔒 Daftar pustaka tidak ditampilkan di pratinjau — ada di berkas unduhan.

Modul ajar "Kampung Adat" mata pelajaran Bahasa sunda Kelas IX ini disusun sesuai ketentuan Kurikulum Merdeka · Pembelajaran Mendalam dan dinyatakan dapat digunakan dalam pembelajaran Tahun Pelajaran 2026/2027.

Rujukan: Permendikdasmen No. 13 Tahun 2025 (Pembelajaran Mendalam) · Permendikdasmen No. 1 Tahun 2026 (Standar Proses) · CP: Kepka BSKAP No. 046/H/KR/2025